Trẻ sơ sinh bú mẹ bị tiêu chảy: Nguyên nhân và cách khắc phục

hinh-4-1490070643_294fc39c-49c1-40b8-92b3-e4bf7544a1d0

Trẻ sơ sinh bú mẹ bị tiêu chảy: Nguyên nhân và cách khắc phục

Nhiều mẹ bảo con bú hoàn toàn bằng sữa mẹ mà vẫn đi ngoài lỏng nhiều lần mỗi ngày, rồi lo lắng rằng sữa mình có vấn đề. Thực tế, phân của trẻ bú mẹ tự nhiên mềm và sệt hơn phân của trẻ bú sữa công thức, nên ranh giới giữa "đi ngoài bình thường" và "tiêu chảy" rất dễ gây nhầm lẫn. Điều mẹ cần làm trước tiên không phải là dừng bú hay đổi sữa, mà là phân biệt đúng dấu hiệu và tìm nguyên nhân thật sự bên dưới.

Dấu hiệu trẻ sơ sinh bú mẹ bị tiêu chảy

Phân bình thường của trẻ bú mẹ hoàn toàn có thể lỏng, vàng sậm hoặc màu mù tạt, thậm chí đầy những hạt vón nhỏ. Similic, một cục phân được gọi là tiêu chảy khi phân ở trạng thái nước hoàn toàn, thường xanh hoặc sẫm màu hơn, bốc mùi vàоличество nhiều hơn hẳn so với lượng các mẹ đã quen thấy. Dấu hiệu đáng tin nhất không phải là số lần đi ngoài, mà là sự thay đổi rõ rệt so với quy luật đi vệ sinh vốn có của từng bé. Nếu một bé bình thường đi ngoài 5 lần bằng ngày, bỗng đi 10 lần kèm phân nướcchg phun, đó mới là tín hiệu cảnh báo. Ngược lại, một bé vài ngày mới đi một lần mà lại đi phân lỏng liên tục, mẹ cũng nên chú ý.

Cách Cho Con Bú Khoa Học Mẹ Cần Biết - Meiji

Bên cạnh phân, trạng thái của bé quyết định việc mẹ có cần lo lắng lớn hay không. Trẻ tiêu chảy nhẹ vẫn bú tốt, vẫn đái đều, da căng và ngủ ổn. Khi tiêu chảy kèm bỏ bú, bú kém hẳn, số lần đi tiểu giảm, khóc không ra nước mắt hoặc sốt, mức độ nghiêm trọng đã khác và cần được đánh giá y khoa. Mẹ nên ghi lại số lần đi ngoài, màu sắc, kết cấu phân và tình trạng bú của con trong 24 giờ trước. Ghi chú này sẽ cực kỳ có giá trị khi cần đưa bé đi khám, vì bác sĩ sẽ hỏi chính xác những chi tiết này mẹ và bé thường khó nhớ lại.

Cơ chế phân biệt nằm ở chỗ tiêu chảy thực sự kích hoạt ruột tăng nhanh khiến nước và điện giải không được hấp thụ kịp, phân thoát ra ở dạng nước và mất khoáng chất theo. Cách bú mẹ thì ruột của bé di chuyển phân chậm và đều hơn, nên"On regulating gradient" phân mềm lỏng này phần lớn do sữa mẹ chứa nhiều lactose và chất b dễ tiêu hóa, cộng thêm bé không "gây" ký thừa nhiều như khi ăn dặm. Nghĩa là việc phân mềm hoặc đi ngoài nhiều ở bé bú mẹ hoàn toàn không đồng nghĩa tiêu chảy bệnh lý. Chính xác hơn, tiêu chảy là trạng thái có bước ngoặt rõ rệt so với nền tảng đi ngoài vốn có của bé.

Nguyên nhân khiến bé bị tiêu chảy dù đang bú mẹ

Bú sai cách

Nhiều mẹ nghĩ con bú nhiều lần, bú vắt mệt, nhè ngực ra là dấu hiệu của sữa không tốt, nhưng ngược lại đó lại thường là biểu hiện của việc bú sai cách. Khi ngậm bắt vú chưa đúng, bé nuốt nhiều không khí vào bụng, dạ cọ ruột khiến phân nhanh hơn. Trẻ bú rồi trớ nhiều kèm phân lỏng, hơi nhiều, chướng bụng thường gắn với việc ngậm bắt vú nông và chỉ ngậm núm vú. Bé ngậm quầng vú đủ sâu, cằm áp sát bầu ngực, mõm mở rộng, bụng căm là đã bú đúng. Mẹ nên quan sát tiếng nuốt thay vì nghe tiếng chụp ngực: ngậm bắt vú khẩu chính là dấu hiệu ngậm bú nông.

Cơ chế nằm ở chỗ ngậm bú sai khiến bé nuốt nhiều không khí, khiến ruột chạy nhanh hơn và khả năng hấp thụ lactose chưa hoàn thiện ở trẻ sơ sinh dễ bị khuất lấn. Lactose mà ruột non không tiêu kịp đi xuống đại tràng, lên men ở đó và kéo nước vào ruột, dẫn đến phân sủi bọt, chướng bụng, đi ngoài nhiều lần với phân lỏng hơi chua. Đây hiện tượng chính được gọi là quá tải lactose. Điều này không phải bệnh và không phải dừng bú mẹ. Chỉ cần điều chỉnh vị trí ngậm bắt vú, cho bé ti đúng một bên để bé bú tới hết lượng sữa chở (có lượng chất b cao ở cuối cữ) và vỗ ợ hơi sau mỗi cữ, hiện tượng này thường thay đổi trong vài ngày.

Chế độ ăn của mẹ chưa hợp lý

Mỗi món mẹ ăn có thể truyền mùi vị và một số thành phần vào sữa. Phần lớn bé không bị ảnh hưởng, nhưng một số bé nhạy cảm với các thực phẩm mẹ tiêu thụ nhiều trong thời gian ngắn. Điển hình là các nhóm thức ăn khá gas, nhiều gia vị cay nồng, hải sản chưa nấu chín hoặc sữa bò uống hằng ngày với lượng lớn. protein đậu nành từ chế biến. Mẹ nên ghi nhớ về thức ăn trong 24 – 48 giờ trước khi phân của bé thay đổi để nhận ra pattern, thay vì cắt tràn lan món ăn khiến mẹ thiếu dinh dưỡng.

Cơ chế này hoạt động thông qua các phân tử protein nhỏ của thức ăn đi qua máu vào sữa, với lượng nhỏ nhưng đủ để kích thích đường ruột của một số bé nhạy cảm. Điển hình nhất là protein sữa bò: nếu mẹ uống sữa bò hoặc ăn sữa chua, phô mai với lượng lớn mỗi ngày, một bộ phận protein casein có thể vào sữa và gây kích ứng ruột ở bé có cơ địa nhạy cảm. Kết quả là phân có thể lẫn máu nhầy, chướng bụng, đi ngoài kéo dài nhiều ngày dù bé vẫn bú tốt. Trường hợp này thuộc nhóm dị ứng protein sữa bò qua sữa mẹ và cần được bác sĩ nhi khoa xác nhận. Mẹ không nên tự thiến cắt sữa bò vĩnh viễn, mà thử ngừng 1 – 2 tuần dưới hướng dẫn để xem phân có cải thiện hay không. Nếu phân cải thiện, mẹ duy trì; nếu không, nguyên nhân ở chỗ khác.

Vệ sinh chưa đảm bảo

Trẻ bú hoàn toàn bằng sữa mẹ vẫn có thể bị nhiễm khuẩn đường ruột vì rất nhiều lý do, và hầu hết thuộc về vệ sinh. Núm vú giả, dụng cụ vắt sữa, bình chứa sữa chưa được tiệt trùng đúng cách là đường vào của vi khuẩn phổ biến nhất. Tay của người chăm sóc của bé trước khi bú, trước khi thay tã, trước khi nấu ăn cho mẹ cũng rất quan trọng. Ở Việt Nam, vào mùa nóng ẩm hoặc mùa mưa, vi khuẩn đường ruột sinh sôi nhanh hơn, các ca tiêu chảy ở trẻ nhỏ thường tăng theo mùa. familymembers ăn chung với bé ở tuổi này chưa nhiều, nhưng tay chạm tay, thức ăn chạm bề mặt bàn, khăn mặt của bé chạm nhà vệ sinh, tất cả đều là các con đường có thể.

Cơ chế lây nhiễm ở giai đoạn này chủ yếu qua đường miệng với phân (fecal-oral). Vi khuẩn hoặc virus lọt vào miệng của bé qua tay, núm vú giả hoặc bình sữa chưa sạch, sau đó xâm nhập và sinh sôi trong ruột non, tiết ra độc tố kéo nước vào lòng ruột và làm ruột co báp mạnh bất thường. Đây là lý do vì sao tiêu chảy do nhiễm trùng thường bắt đầu đột ngột, phân nước và đi nhiều lần trong ngày, đôi khi kèm nôn và sốt. Kiểm soát nguồn lây gồm ba việc: rửa tay đúng cách trong 20 giây với xà phòng của tất cả người chăm sóc bé, tiệt trùng núm vú giả và bình sữa bằng nước sôi hoặc máy tiệt trùng sau mỗi lần dùng, và rửa sạch khu vực bầu ngực trước khi bú nếu mẹ vừa từ bên ngoài về. Đây là những việc Mutter nhưng là lá chắn hiệu quả nhất ở giai đoạn tuổi này.

Mẹ dùng thuốc ảnh hưởng đến sữa

Thuốc mẹ uống có thể đi vào sữa với hàm lượng khác nhau tùy loại thuốc. Phần lớn thuốc thông thường như thuốc giảm đau paracetamol liều thông thường ảnh hưởng rất nhỏ tới bé. Nhưng một số nhóm thuốc có khả năng gây rối loạn tiêu hóa ở trẻ bú mẹ cao hơn, bao gồm kháng sinh nhóm quinolone, một số thuốc kháng sinh phổ rộng có thể làm mất cân bằng hệ vi khuẩn đường ruột của bé và gây phân lỏng. Thuốc nhuận tràng, thuốc chống đông máu như warfarin, một số thuốc điều trị tâm thần, thuốc điều trị tuyến giáp bằng liều cao cũng thuộc nhóm cần thận trọng. Mẹ đang điều trị bệnh mạn tính mà vẫn đang bú mẹ nên hỏi bác sĩ kê toa cũng như dược sĩ về khả năng an toàn khi bú, chứ không nên tự ý ngừng thuốc vì điều trị bệnh của mẹ quan trọng như nhau.

Cơ chế của bệnh này là nhiều loại thuốc đi qua máu vào sữa qua khuếch tán thụ động, với nồng độ phụ thuộc vào tính axit của thuốc, mức độ gắn protein huyết tương, thời gian bán thải và thời điểm uống thuốc so với thời điểm bú. Thuốc hòa tan trong chất béo và bán thải ngắn thường đi vào sữa cao hơn. Với kháng sinh, cơ chế gây tiêu chảy ở bé rất đơn giản: các hoạt chất kháng sinh vào sữa, tác động hệ vi khuẩn đường ruột của trẻ đang phát triển, làm giảm phần vi khuẩn có ích, cho phép vi khuẩn lạm phát và gây rối loạn tiêu hóa. Đây cũng là lý do vì sao mẹ không nên tự ý dùng kháng sinh khi không cần thiết trong thời gian bú mẹ. Nếu bắt buộc dùng, mẹ nên chọn uống thuốc ngay trước hoặc sau khi bú để lượng thuốc vào sữa ở thời điểm bé bú tiếp theo ở mức tối thiểu. Nhưng lưu ý, quyết định thời điểm uống thuốc cần theo bác sĩ, không nên ứng biến một mình.

Cách khắc phục khi trẻ sơ sinh bú mẹ bị tiêu chảy

Tìm nguyên nhân chính xác

Bước đầu tiên không phải là mua thuốc men mà là quay ngược thời gian và xem lại những gì đã thay đổi gần đây trong vòng 2 – 3 ngày. Bé có bắt đầu ngceived mới? Mẹ có ăn món lạ, món nhiều sữa bò, món cay nóng? Chăm sóc bé có ai bị đau bụng hoặc tiêu chảy trước đó? Gia đình có thay đổi bình sữa, núm vú giả, mẹ có bắt đầu uống thuốc mới? Phần lớn các trường hợp tiêu chảy nhẹ ở trẻ bú mẹ đều có một sự thay đổi nào đó có thể lần ra được. Ghi chép lại bảng nhỏ với 4 cột: thời gian đi ngoài, kết cấu phân, món mẹ đã ăn trong ngày, các sự kiện bất thường trong ngày. Sau 2 – 3 ngày, mối liên hệ thường tự lộ ra.

Điều này quan trọng vì mỗi nguyên nhân cần một hướng xử lý khác nhau, và xử lý sai nguyên nhân có thể khiến vấn đề kéo dài thêm. Nếu nguyên nhân là ngậm bắt vú sai, hiệu chỉnh bú vẫn để nguyên chế độ ăn của mẹ. Nếu nguyên nhân liên quan đến thực phẩm của mẹ, giảm món khả nghi trong 1 – 2 tuần. Nếu nguyên nhân là vệ sinh, tăng cường tiệt trùng và rửa tay. Nếu nghi ngờ thuốc, liên hệ bác sĩ để cân nhắc đổi toa. Vấn đề phổ biến nhiều mẹ gặp phải là phản ứng quá sớm: vừa thấy phân lỏng đã cắt ngay một nhóm lớn thức ăn khỏi chế độ ăn, khiến mẹ thiếu dinh dưỡng, lượng sữa giảm, trong khi nguyên nhân thật sự có thể chỉ là ngậm bắt vú nông. Thứ tự đúng là hiệu chỉnh yếu tố ít tốn kém nhất trước, theo dõi 2 – 3 ngày, rồi mới nâng cấp biện pháp.

Theo dõi sức khỏe bé

Mục tiêu hàng đầu khi bé tiêu chảy là giữ bé không bị mất nước, vì mất nước là biến chứng nguy hiểm nhất và xảy ra nhanh nhất ở trẻ sơ sinh. Chỉ số đáng theo dõi nhất là số lần đi tiểu mỗi ngày, độ căng của da, tình trạng nước bọt, độ lún của thóp trước. Trẻ bú mẹ hoàn toàn vẫn cần được bú thường xuyên hơn bình thường trong giai đoạn tiêu chảy, ngay cả khi bé bú ít hơn mỗi cữ. Nhiều cữ ngắn tốt hơn ít cữ dài. Khi bé bú ít, lượng nước vào không đủ, mất nước sẽ diễn tiến nhanh hơn mẹ tưởng. Nếu bé bú kém rõ rệt, mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ về việc bổ sung dung dịch bù nước điện giải (ORESOL) loại chuyên dành cho trẻ nhỏ, không tự pha đường muối tại nhà.

Theo dõi cần có tần suất cụ thể chứ không phải cảm tính. Mẹ nên kiểm tra tã và ghi lại mỗi lần bé đái: trẻ sơ sinh dưới 1 tháng cần đái từ 6 – 8 lần mỗi ngày trở lên. Nếu số lần đái giảm rõ, nước tiểu vàng sậm, đây là tín hiệu mất nước đã bắt đầu. Kiểm tra độ căng da của bé bằng cách véo nhẹ vùng da bụng hoặc cánh tay: nếu da chậm đàn hồi, phẳng không trở lại ngay, cho thấy mất nước ở mức trung bình trở lên. Thóp trước lún rõ rệt, môi khô, khóc không ra nước mắt, uể oải ngủ li bì là mức nặng, cần đến cơ sở y khoa ngay trong ngày. LOG điều này trong cuốn sổ theo dõi hoặc trong điện thoại để có sẵn số liệu nếu cần đưa đi khám.

Phân của bé cũng cần được theo dõi tiến triển chứ không phải chỉ xem ngày đầu. Nếu sau 2 – 3 ngày điều chỉnh nguyên nhân mà phân vẫn nước, goa nhiên lượng đi ngoài tăng thay vì giảm, hoặc bé bắt đầu kém bú, tình hình đã đi theo hướng cần can thiệp y khoa. Nếu phân có máu hoặc chất nhầy, đừng chờ xem tiến triển, đưa bé đi khám trong ngày. Trẻ sơ sinh có hệ miễn dịch còn non và dự trữ nước rất nhỏ, nên mọi thay đổi theo hướng xấu ở nhóm tuổi này đều đi rất nhanh.

Đưa bé đi khám khi có dấu hiệu bất thường

Một số dấu hiệu mẹ không nên chờ đợi mà phải đưa bé đến cơ sở y khoa ngay. Bé dưới 3 tháng bị sốt, dù chỉ 38 độ, là tín hiệu cần khám ngay vì hệ miễn dịch của bé còn quá non. Bé đi ngoài có máu hoặc chất nhầy rõ trong phân. Bé nôn liên tục, không giữ được sữa. Bé bỏ bú hẳn hơn một cữ hoặc hai cữ liên tiếp. Bé có dấu hiệu mất nước: đi tiểu giảm rõ, thóp lún, khô môi, khóc không ra nước mắt, li bì khó đánh thức. Bé đi ngoài phân nước trên 8 – 10 lần mỗi ngày. Mỗi dấu hiệu này đều tương ứng với một mức độ diễn tiến nặng hơn, và ở trẻ sơ sinh, chậm vài giờ có thể tạo ra sự khác biệt lớn trong điều trị.

Khi đi khám, mẹ nên mang theo thông tin cụ thể để bác sĩ quyết định nhanh và chính xác. Chuẩn bị trước các thông tin: bé bao nhiêu ngày tuổi, đang bú hoàn toàn hay kết hợp, số lần đi ngoài 24 giờ qua, kết cấu màu sắc phân mới nhất, số lần đái 24 giờ qua, bé có sốt không, mẹ có uống thuốc mới không, chế độ ăn mẹ 24 – 48 giờ gần nhất. Nếu có thể, chụp ảnh phân của bé để bác sĩ xem trực tiếp, vì mô tả bằng lời rất dễ thiếu chính xác. Đội ngũ biên tập Chăm con chuẩn nhận thấy nhiều mẹ bị mất thời gian ở bước này vì sáng ra đã quên mất chi tiết, nên việc ghi chú ngay khi phát hiện điểm bất thường là cách đơn giản nhất để việc khám hiệu quả hơn.

Mẹ cần lưu ý gì trong quá trình chăm bé bị tiêu chảy?

Việc chăm bé tiêu chảy xoay quanh ba trụ cột: giữ nước, nuôi dưỡng và vệ sinh. Về nuôi dưỡng, mẹ tuyệt đối không ngừng bú mẹ hoàn toàn. Sữa mẹ vẫn là nguồn dinh dưỡng tốt nhất trong giai đoạn bé tiêu chảy, chứa kháng thể và yếu tố miễn dịch hỗ trợ ruột phục hồi. Quan điểm Chăm con chuẩn dựa trên nguyên tắc nuôi dưỡng tối thiểu gián đoạn: trong hầu hết các trường hợp tiêu chảy nhẹ đến trung bình, bú mẹ được duy trì như bình thường hoặc thậm chí tăng tần suất, thay vì bắt bé nhịn ăn để ruột nghỉ. Các hướng dẫn nhi khoa hiện đại không còn khuyến nghị nhịn ăn trong tiêu chảy nhẹ ở trẻ bú mẹ, vì nhịn ăn làm bé mất nước nhanh hơn và chậm phục hồi hơn. Đối với bé đã bắt đầu ăn dặm, tạm ngừng thực phẩm rắn mớiIntroduced trong giai đoạn tiêu chảy để theo dõi rõ hơn.

Vệ sinh quanh bé trong giai đoạn tiêu chảy cần nâng cấp một cấp độ so với ngày thường. Vùng mông và quanh hậu môn tiếp xúc với phân nhiều lần mỗi ngày sẽ dễ hăm, thậm chí trầy da. Thay tã ngay sau mỗi lần đi ngoài, rửa vùng mông bằng nước ấm sạch thay vì chỉ lau bằng khăn ướt, để da khô thoáng trước khi đóng tã mới, và thoa kem chống hăm có thành phần kẽm oxit nếu thấy da bắt đầu đỏ. Tay của mọi người trong nhà tiếp xúc với bé cần được rửa kỹ hơn bình thường. Tã đã dùng chứa mầm bệnh nếu bé đang nhiễm trùng, nên gói kín và bỏ đúng nơi, không để lẫn vào khu vực nấu ăn và sinh hoạt chung.

Về tinh thần, mẹ nên điềm tĩnh và tránh sửa chữa quá nhiều thứ cùng lúc. Khi bé tiêu chảy, nhiều mẹ thay đổi đồng loạt: cắt thức ăn, đổi sữa, mua thêm men vi sinh, tắm nước lá, xông hơi. Việc thay đổi quá nhiều thứ cùng lúc khiến mẹ không thể biết biện pháp nào có hiệu lực và element nào là dư thừa. Cách tiếp cận ổn định hơn là chỉnh từng yếu tố, theo dõi 2 – 3 ngày, ghi chú rõ, rồi điều chỉnh tiếp. Tiêu chảy nhẹ ở bé bú mẹ thường cải thiện trong vài ngày. Nếu không cải thiện sau 3 – 5 ngày bất kể mẹ đã chỉnh đúng nguyên nhân, đó là lúc cần đến bác sĩ nhi khoa chứ không phải tiếp tục thử thêm phương pháp tại nhà.

Một điểm cuối cùng mẹ hay bỏ quên: sức khỏe của mẹ ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hồi phục của bé. Mẹ cần nghỉ ngơi đủ, uống nước đầy đủ, ăn uống điều độ. Mẹ kiệt sức thì từ từ dễ mất tập trung khi theo dõi con, dễ bỏ sót tín hiệu quan trọng. Chăm con giai đoạn bé bị bệnh cualquiera khó, nhưng cách thông minh nhất là hệ thống hóa công việc thay vì cố gắng làm mọi thứ bằng cảm xúc.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ bú mẹ đi ngoài lỏng nhiều lần mỗi ngày có phải tiêu chảy không?

Chưa chắc là tiêu chảy. Phân của trẻ bú mẹ vốn lỏng và mềm, có thể gold trên 5 – 6 lần mỗi ngày là normal. Tiêu chảy thực sự là khi phân chuyển sang dạng nước hoàn toàn, mùi hăng, lượng và tần suất tăng rõ rệt so với quy luật vốn có của bé, thường kèm thay đổi trạng thái như bú kém hoặc uể oải.

Bé bú mẹ bị tiêu chảy có cần bù nước không?

Với bé dưới 6 tháng bú hoàn toàn bằng sữa mẹ, bú mẹ thường xuyên hơn là cách bù nước chính. Nếu bé bú kém hoặc có dấu hiệu mất nước, mẹ nên hỏi ý kiến bác sĩ về dung dịch bù nước điện giải dành cho trẻ sơ sinh.

Mẹ cần kiêng ăn gì khi con bú bị tiêu chảy?

Không cần cắt tràn lan thức ăn. Mẹ nên xem lại 24 – 48 giờ trước khi phân của bé thay đổi, giảm các món có khả năng gây kích ứng như sữa bò với lượng lớn, đồ cay nóng, hải sản sống hoặc chưa nấu chín. Nếu nghi ngờ protein sữa bò, thử ngừng 1 – 2 tuần dưới hướng dẫn của bác sĩ để đánh giá.

Bé bú mẹ bị tiêu chảy có nên dùng men vi sinh?

Men vi sinh có thể hỗ trợ trong một số trường hợp, nhưng hiệu quả khác nhau tùy chủng men và nguyên nhân tiêu chảy. Với trẻ sơ sinh, việc dùng bất kỳ sản phẩm nào cũng nên qua tham vấn của bác sĩ nhi khoa thay vì tự mua dùng.

Khi nào bắt buộc phải đưa bé đi khám?

Bé dưới 3 tháng bị sốt dù chỉ 38 độ, đi ngoài có máu hoặc chất nhầy, nôn liên tục, bỏ bú nhiều cữ, có dấu hiệu mất nước như đi tiểu giảm thóp lún, hoặc đi ngoài phân nước trên 8 – 10 lần mỗi ngày. Với trẻ sơ sinh, những dấu hiệu này cần được đánh giá trong ngày, không chờ đợi.