Trẻ bị trễ lịch tiêm vắc-xin não mô cầu phải làm sao?

Trong hai năm đầu đời, trẻ nhỏ thường xuyên gặp phải các đợt ốm vặt, sốt mọc răng hoặc nhiễm khuẩn hô hấp khiến việc tuân thủ đúng lịch tiêm vắc-xin não mô cầu bị gián đoạn. Khi trẻ bị trễ lịch tiêm vắc-xin não mô cầu, rất nhiều phụ huynh hoang mang không biết mũi tiêm trước đó còn tác dụng không và liệu bé có phải tiêm lại từ đầu? Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết nguyên tắc tiêm bù và cách điều chỉnh khoảng cách giữa các mũi tiêm giúp bảo vệ con tối ưu trước bệnh não mô cầu.

1. Trẻ bị trễ lịch tiêm vắc-xin não mô cầu có cần tiêm lại từ đầu không?

Câu trả lời từ các chuyên gia tiêm chủng là: KHÔNG cần tiêm lại từ đầu.

Khi trẻ đã được tiêm mũi 1 (hoặc mũi 2) của vắc-xin phòng não mô cầu, hệ thống miễn dịch của trẻ đã bước đầu ghi nhận kháng nguyên và hình thành trí nhớ miễn dịch cơ bản. Nếu vì lý do bất khả kháng mà mũi tiêm kế tiếp bị trễ hơn so với lịch hẹn tiêu chuẩn:

• Cha mẹ chỉ cần đưa trẻ đi tiêm tiếp mũi tiếp theo càng sớm càng tốt ngay khi trẻ đủ điều kiện sức khỏe, tuyệt đối không hủy bỏ các mũi đã tiêm trước đó để tiêm lại từ đầu.

• Tùy thuộc vào mốc tuổi thực tế của trẻ tại thời điểm đi tiêm bù, bác sĩ khám sàng lọc sẽ điều chỉnh lại khoảng cách với mũi tiêm nhắc kế tiếp hoặc giảm bớt tổng số mũi tiêm nếu trẻ đã bước sang nhóm tuổi lớn hơn theo đúng phác đồ chuẩn.

2. Vì sao không nên để trẻ trễ lịch tiêm não mô cầu quá lâu?

Mặc dù không phải tiêm lại từ đầu, nhưng việc trì hoãn mũi tiêm tiếp theo quá lâu sẽ đặt trẻ vào "vùng trũng" nguy hiểm trước vi khuẩn Neisseria meningitidis:

• Chưa đạt ngưỡng kháng thể bảo vệ tối đa: Các mũi tiêm cơ bản đầu tiên đóng vai trò khởi động hệ miễn dịch, nhưng trẻ cần được tiêm đủ liều cơ bản và mũi nhắc đúng hạn để nồng độ kháng thể đạt đỉnh bảo vệ vững chắc lâu dài (lên tới 95% với Bexsero hay duy trì đến 10 năm với Nimenrix).

• Nguy cơ mắc bệnh cao nhất ở trẻ dưới 1 tuổi: Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tỷ lệ mắc não mô cầu xâm lấn cao nhất rơi vào nhóm trẻ từ 3 đến 12 tháng tuổi, đặc biệt là trẻ dưới 5 tháng tuổi khi kháng thể thụ động truyền từ mẹ đã suy giảm.

• Diễn tiến bệnh quá nhanh ở trẻ nhỏ: Nếu trẻ bị phơi nhiễm vi khuẩn trong thời gian chờ mũi tiêm bị trễ, bệnh có thể gây sốc nhiễm trùng và tử vong trong vòng 24 – 48 giờ, nhất là khi các dấu hiệu bệnh não mô cầu ở trẻ sơ sinh và nhũ nhi rất khó nhận biết sớm (trẻ không cứng cổ mà chỉ sốt, bỏ bú, tiêu chảy hoặc thóp phồng).

3. Quy tắc điều chỉnh phác đồ khi trẻ trễ lịch tiêm vắc-xin Bexsero (Nhóm B)

Đối với vắc-xin phòng não mô cầu nhóm B thế hệ mới Bexsero (Ý), lịch tiêm cho trẻ nhũ nhi có quy định rất cụ thể về việc điều chỉnh khoảng cách mũi nhắc lại nếu mũi tiêm trước đó bị trễ vượt qua mốc 6 tháng tuổi hoặc mốc 10 tháng tuổi.

Cha mẹ có thể đối chiếu trường hợp của bé theo bảng hướng dẫn điều chỉnh trễ lịch dưới đây:

4. Hướng dẫn xử trí khi trễ lịch nhóm vắc-xin tứ giá ACWY và VA-Mengoc-BC

Bên cạnh Bexsero, cách xử trí khi trẻ bị trễ lịch hoặc bắt đầu tiêm muộn đối với 4 loại vắc-xin còn lại được áp dụng theo nguyên tắc khoảng cách tối thiểu như sau:

4.1. Vắc-xin Nimenrix (Bỉ) và MenQuadfi (Pháp/Mỹ) – Phòng nhóm A, C, W-135, Y

• Trường hợp trẻ đã tiêm Mũi 1 từ giai đoạn 6 tuần đến dưới 6 tháng tuổi nhưng bị trễ các mũi sau:

  • Khoảng cách tối thiểu giữa các mũi cơ bản là 2 tháng.

  • Mũi nhắc lại bắt buộc phải được thực hiện khi trẻ từ tròn 12 tháng tuổi trở lên và cách mũi liền trước ít nhất 2 tháng.

• Trường hợp trẻ bị nhỡ "giai đoạn vàng" dưới 6 tháng tuổi (chưa tiêm mũi nào):

  • Nếu bắt đầu tiêm mũi đầu tiên khi trẻ từ 6 tháng đến dưới 12 tháng tuổi: Tổng số mũi của cả Nimenrix và MenQuadfi giảm xuống chỉ còn 2 liều (Mũi 1 tiêm lần đầu, Mũi 2 tiêm khi trẻ từ 12 tháng tuổi trở lên và cách Mũi 1 tối thiểu 2 tháng).

  • Nếu bắt đầu tiêm khi trẻ đã từ tròn 12 tháng tuổi (1 tuổi) trở lên: Trẻ chỉ cần tiêm 1 liều cơ bản duy nhất.

4.2. Vắc-xin Menactra (Mỹ) – Phòng nhóm A, C, W-135, Y

• Trẻ khởi đầu từ 9 tháng đến dưới 24 tháng tuổi cần tiêm 2 liều cách nhau tối thiểu 3 tháng. Nếu bị trễ Mũi 2 vượt quá 3 tháng, cha mẹ chỉ cần đưa bé đi tiêm bổ sung Mũi 2 ngay khi có thể.

• Nếu trẻ chưa tiêm mũi nào mà đã bước qua mốc 24 tháng tuổi (2 tuổi), trẻ chỉ cần tiêm 1 liều duy nhất.

4.3. Vắc-xin VA-Mengoc-BC (Cuba) – Phòng nhóm B, C

• Phác đồ chuẩn cho trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên gồm 2 mũi cách nhau từ 6 đến 8 tuần (khoảng cách tối thiểu là 6 tuần). Nếu trẻ bị ốm phải hoãn Mũi 2 quá 8 tuần, phụ huynh hãy liên hệ cơ sở tiêm chủng để tiêm tiếp Mũi 2 ngay khi trẻ hết sốt.

5. 3 bí quyết giúp cha mẹ tránh trễ lịch tiêm vắc-xin của con

5.1. Phân biệt rõ khi nào "phải hoãn tiêm" và khi nào "vẫn tiêm được"

Nhiều phụ huynh thấy con hơi sổ mũi nhẹ đã tự ý hủy lịch hẹn tiêm chủng khiến bé bị trễ lịch không cần thiết. Theo hướng dẫn khám sàng lọc chuẩn y khoa:

• Trường hợp cần tạm hoãn tiêm: Khi trẻ đang bị sốt cao cấp tính hoặc mắc bệnh nhiễm trùng cấp tính cần điều trị. Ngay khi trẻ cắt sốt và phục hồi sức khỏe, cha mẹ cần liên hệ ngay với trung tâm tiêm chủng để xếp lịch tiêm bù sớm nhất.

• Trường hợp vẫn tiêm được bình thường: Nếu trẻ chỉ bị cảm lạnh nhẹ (hơi hắt hơi, sổ mũi nhẹ nhưng không sốt, vẫn ăn chơi bình thường), trẻ hoàn toàn đáp ứng điều kiện tiêm chủng theo đánh giá của bác sĩ sàng lọc

>>> Cách chăm sóc và theo dõi trẻ sau tiêm vắc-xin não mô cầu.

5.2. Tận dụng nguyên tắc "tiêm đồng thời" nhiều vắc-xin trong một buổi

Để giảm số lần đi lại và tránh việc chờ đợi mũi này làm trễ mũi kia, cả Bexsero và Nimenrix đều được phép tiêm đồng thời trong cùng một buổi khám (ở các vị trí tiêm khác nhau như hai bên đùi) với vắc-xin 6 trong 1, phế cầu, sởi – quai bị – rubella (MMR), thủy đậu hoặc tiêm kết hợp cả nhóm B và nhóm ACWY

>>> Tại sao đã tiêm vắc-xin ACWY vẫn cần tiêm thêm vắc-xin nhóm B 

5.3. Cài đặt ứng dụng (App) nhắc lịch tiêm chủng tự động

Cha mẹ nên ghi chép cẩn thận các mốc hẹn vào sổ tiêm chủng, đồng thời cài đặt ứng dụng di động chuyên về quản lý tiêm chủng để cập nhật thông tin vắc-xin và nhận thông báo nhắc lịch tự động trước mỗi kỳ tiêm của bé.

Việc chủ động tiêm bù ngay khi trẻ bị trễ lịch sẽ giúp khép lại khoảng trống miễn dịch kịp thời, đảm bảo hiệu quả phòng ngừa bệnh viêm màng não mô cầu vững chắc nhất cho con yêu.